“Batı medeniyeti 1918’de çöktü.”

Bu cümle ilk bakışta provokatif görünebilir. Çünkü yaygın tarih anlatısı 20. yüzyılı Batı’nın çöküşü olarak değil, yükselişi olarak sunar. I. Dünya Savaşı’ndan sonra Batı dünyası ekonomik, teknolojik ve askerî bakımdan küresel hâkimiyetini sürdürmüş; özellikle II. Dünya Savaşı sonrasında kurulan uluslararası düzen Batı merkezli bir dünya sistemini kalıcı hâle getirmiştir.[1]

Bu nedenle “çöküş” ifadesi ilk bakışta tarihsel gerçeklerle çelişiyor gibi görünür. Ancak burada söz konusu olan askerî veya ekonomik bir çöküş değildir. Bu çalışmada savunulan iddia, Batı’nın güç kaybettiği değil, anlam üretme kapasitesini kaybettiğidir.

Medeniyetler yalnızca maddi güçle ayakta durmaz. Aynı zamanda insanların yaşadıkları hayatın neden anlamlı olduğunu açıklayan düşünsel ve ahlaki çerçeveler üretir.[2] İnsanlar yalnızca güvenlik ve refah için değil, hayatlarının anlamlı olduğuna inanmak için yaşarlar.

Bu nedenle bir medeniyetin çöküşü çoğu zaman askeri yenilgilerle değil, insanların artık o medeniyetin sunduğu anlamlara inanmamasıyla gerçekleşir.[3]

Bu kitap, Batı medeniyetinin böyle bir kırılma yaşadığını savunan düşüncenin izini sürmektedir.

Çalışma boyunca şu sorular ele alınacaktır:

• Batı medeniyeti neydi?

• Bir medeniyet ne zaman çöker?

• 1918 neden bir dönüm noktasıdır?

• Modern dünya bu kırılmanın ardından nasıl şekillenmiştir?

Bu kitap, Batı medeniyetinin tam da böyle bir kırılma yaşadığını savunan düşüncenin izini sürmektedir. Bu kırılma askeri yenilgiler, ekonomik krizler veya siyasi dönüşümlerle sınırlı değildir. Asıl mesele, modern dünyanın anlam üretme kapasitesinde ortaya çıkan sarsıntıdır.

Modern çağın en büyük anlatılarından biri ilerleme fikridir. İnsanlığın bilim ve akıl sayesinde sürekli daha iyi bir geleceğe doğru ilerlediği düşüncesi, modern Batı’nın kendisini ve dünyayı anlamlandırma biçiminin merkezinde yer almıştır.[4] Bu anlatı yalnızca teknolojik gelişmeleri değil, aynı zamanda insanlığın ahlaki ve kültürel olarak da ilerlediği varsayımını içerir.

Ancak 20. yüzyılın başında yaşanan büyük yıkım, bu iyimser anlatıyı derinden sarsmıştır. I. Dünya Savaşı, modern dünyanın kendi kendine yönelttiği ilk büyük yıkım olarak tarihe geçmiştir. Aynı medeniyetin parçası olan toplumlar tarihte eşi görülmemiş bir ölçekte birbirlerini yok etmişlerdir.

Bu deneyim, modernliğin en temel vaadini sorgulanır hâle getirmiştir:
Akıl ve bilim gerçekten insanlığı daha iyi bir dünyaya mı götürmektedir?

Savaş sonrası dönemde ortaya çıkan düşünsel atmosfer bu kırılmanın derinliğini açıkça gösterir. 20. yüzyıl felsefesinde anlam kaybı, yabancılaşma ve varoluşsal kaygı temaları giderek daha görünür hâle gelmiştir.[5]

Bu nedenle 1918 yalnızca bir savaşın bitiş tarihi değil, modern dünyanın kendisine dair inancının sarsıldığı bir eşik olarak okunmalıdır.

Kaynakça

[1] Eric Hobsbawm, The Age of Extremes
[2] Peter L. Berger, The Sacred Canopy
[3] Oswald Spengler, The Decline of the West

[4] Zygmunt Bauman, Modernity and the Holocaust
[5] Paul Fussell, The Great War and Modern Memory