Book II – 1776 Edition
Mentor, genç prense yalnızca hükümdarlığın erdemlerini öğretmez; aynı zamanda devletleri yavaş yavaş çökerten tehlikeleri de gösterir. Ona göre bu tehlikelerin başında aşırı zenginlik ve lüks gelir. Çünkü lüks, toplumun çalışma ahlâkını zayıflatır ve insanların ihtiyaç ile ihtiras arasındaki farkı unutmasına yol açar.
Bir toplumda zenginlik arttıkça insanların yaşam tarzı da değişir. Başlangıçta refah olarak görülen şey, zamanla gösterişe ve savurganlığa dönüşür. İnsanlar artık gerekli olanı değil, göz alıcı olanı aramaya başlarlar. Bu değişim yalnızca bireyleri değil, devletin bütün yapısını etkiler.
“Luxury corrupts the manners of a nation and softens the courage of its people.”
Lüks, bir milletin ahlâkını bozar ve halkın cesaretini zayıflatır.
Mentor, genç prense büyük imparatorlukların çoğunun dış düşmanlar tarafından değil, içerdeki bu yavaş çözülme nedeniyle yıkıldığını anlatır. Çünkü lüks ve rahatlık, insanların zorluklara dayanma gücünü azaltır.
“When men grow accustomed to ease and magnificence, they soon forget the virtues that founded their state.”
İnsanlar rahatlığa ve ihtişama alıştıklarında, devletlerini kuran erdemleri kısa sürede unuturlar.
Bir devletin gerçek gücü zenginliğin büyüklüğünde değil; halkının çalışkanlığında ve ölçülülüğünde yatar. Lüks arttıkça üretim azalır, emek değersizleşir ve toplum giderek daha kırılgan hâle gelir.
“A simple and laborious people is always stronger than a nation corrupted by luxury.”
Basit ve çalışkan bir halk, lüks tarafından yozlaştırılmış bir milletten her zaman daha güçlüdür.
Bu nedenle Mentor’un öğrettiği devlet anlayışı, zenginliğin sınırsız büyümesini değil; ölçülü bir refahı savunur. Ona göre hükümdarın görevi halkını lükse alıştırmak değil, çalışkanlık ve ölçülülük gibi erdemleri korumaktır.
Fénelon, The Adventures of Telemachus, 1776 Edition, Vol. I–II.